Historia praw wyborczych kobiet

Przed XIX wiekiem

W starożytnych Atenach, często uznawanych za kolebkę demokracji, głosować mogli wyłącznie dorośli obywatele płci męskiej. Kobiety, niewolnicy i metojkowie byli pozbawieni tego prawa. W kolejnych stuleciach Europa była rządzona przez monarchów, choć w różnych okresach pojawiały się rozmaite formy parlamentaryzmu. Wysoka ranga przypisywana ksieniom (opatkom)
w Kościele katolickim pozwalała niektórym kobietom na zasiadanie i głosowanie w zgromadzeniach narodowych – tak było
w przypadku wysokich rangą opatek w średniowiecznych Niemczech, które zaliczano do grona niezależnych książąt imperium.
Ich protestanckie następczynie cieszyły się tym samym przywilejem niemal do czasów nowożytnych.

Marie Guyart, francuska zakonnica pracująca wśród Pierwszych Narodów Kanady w XVII wieku, pisała w 1654 roku o praktykach wyborczych kobiet Irokezów: „Te żeńskie wodzynie... mają decydujący głos w radach. Podejmują tam decyzje na równi ze swoimi męskimi odpowiednikami i to one są nawet delegowane jako pierwsi ambasadorowie do rozmów o pokoju”. Irokezi, podobnie jak wiele Pierwszych Narodów w Ameryce Północnej, posiadali matrylinearny system pokrewieństwa. Majątek i pochodzenie dziedziczono w linii żeńskiej. Starsze kobiety głosowały nad wyborem dziedzicznych męskich wodzów i mogły ich odwoływać. Australijska sufrażystka Catherine Helen Spence ubiegała się o urząd w 1897 roku. Australia Południowa, jako pierwsza
w nowoczesnym świecie, przyznała kobietom prawo do kandydowania do parlamentu w 1895 roku. Marie Stritt (1855–1928), niemiecka sufrażystka, była współzałożycielką Międzynarodowego Sojuszu Kobiet (International Alliance of Women).

Pierwszym niepodległym krajem, który wprowadził prawo wyborcze dla kobiet, była prawdopodobnie Szwecja. Warunkowe prawo wyborcze dla kobiet obowiązywało tam w tzw. Erze Wolności (1718–1772).W 1756 roku Lydia Taft została pierwszą legalnie głosującą kobietą w kolonialnej Ameryce. Miało to miejsce pod panowaniem brytyjskim w Kolonii Massachusetts. Podczas zgromadzenia miejskiego (town meeting) w Uxbridge w stanie Massachusetts głosowała ona co najmniej trzykrotnie. Niezamężne białe kobiety posiadające majątek mogły głosować w New Jersey w latach 1776–1807.W wyborach w 1792 roku w Sierra Leone, ówczesnej nowej kolonii brytyjskiej, głosować mogli wszyscy głusi rodzin, z czego jedną trzecią stanowiły kobiety pochodzenia afrykańskiego.Przed XIX wiekiem niektóre kraje przyznawały kobietom prawo głosu w sposób częściowy lub tymczasowy.

XIX wiek

Żeńskie potomkinie buntowników z okrętu Bounty, zamieszkujące Wyspy Pitcairn, posiadały prawo głosu już od 1838 roku. Uprawnienie to zostało utrzymane i przeniesione, gdy w 1856 roku społeczność ta przesiedliła się na wyspę Norfolk, która obecnie stanowi terytorium zewnętrzne Australii. Kształtowanie się nowoczesnej demokracji wiązało się zazwyczaj
z przyznawaniem praw wyborczych najpierw mężczyznom, a dopiero później kobietom.

Wyjątkiem od tej reguły było Królestwo Hawajów, gdzie w 1840 roku wprowadzono powszechne prawo wyborcze bez wzmianki o płci. Sytuacja ta uległa jednak zmianie w 1852 roku, kiedy to poprawka do konstytucji odebrała kobietom prawo głosu, a wobec mężczyzn dodatkowo wprowadziła cenzus majątkowy. Ideowe podwaliny pod pierwszą konwencję praw kobiet w USA, która odbyła się w Seneca Falls w 1848 roku, zostały położone już osiem lat wcześniej w Londynie. To właśnie tam, podczas Światowej Konwencji Przeciwko Niewolnictwu, Elizabeth Cady Stanton poznała Lucretię Mott. Konferencja ta zyskała miano symbolicznej, ponieważ odmówiła dopuszczenia Mott i innych delegatek z USA do obrad wyłącznie ze względu na ich płeć. W 1851 roku Stanton poznała działaczkę ruchu abstynenckiego, Susan B. Anthony, i wkrótce obie połączyły siły w wieloletniej walce o polityczne uprawnienia Amerykanek.

W 1868 roku Anthony aktywnie zachęcała pracujące kobiety z branży drukarskiej i szwalniczej w Nowym Jorku do tworzenia własnych stowarzyszeń, gdyż były one systematycznie wykluczane z męskich związków zawodowych. Jako delegatka na Narodowy Kongres Pracy przekonała komitet do postulowania praw wyborczych oraz zasady równej płacy za równą pracę, choć mężczyźni obecni na konferencji ostatecznie usunęli wzmiankę o głosowaniu z końcowych dokumentów. Mimo oporu na szczeblu krajowym, w 1869 roku na Terytorium Wyoming kobiety uzyskały pełne prawo zarówno do głosowania, jak i kandydowania na urzędy. Późniejsze amerykańskie grupy sufrażystek często różniły się w kwestii taktyki, ponieważ jedna organizacja opowiadała się za kampaniami w poszczególnych stanach, podczas gdy inna koncentrowała się na poprawce do Konstytucji USA.

XX wiek

Po sformowaniu Federacji Australijskiej w 1901 roku, nowy rząd federalny uchwalił ustawę Commonwealth Franchise Act 1902, która umożliwiła kobietom będącym brytyjskimi poddanymi głosowanie oraz kandydowanie w wyborach na takich samych zasadach jak mężczyznom. Jednak wielu rdzennych Australijczyków pozostawało wykluczonych z głosowania
na szczeblu federalnym aż do 1962 roku.

Pierwszym miejscem w Europie, które wprowadziło prawo wyborcze dla kobiet, było Wielkie Księstwo Finlandii w 1906 roku; stało się ono również pierwszym miejscem w Europie kontynentalnej, które wdrożyło równe rasowo prawo wyborcze dla kobiet. W wyniku wyborów parlamentarnych w 1907 roku, fińscy wyborcy wybrali 19 kobiet, które stały się pierwszymi żeńskimi członkiniami parlamentu przedstawicielskiego. Było to jedno z wielu działań samorządowych w tej autonomicznej prowincji rosyjskiej, które doprowadziły do konfliktu z rosyjskim gubernatorem Finlandii, a ostatecznie do powstania narodu fińskiego
w 1917 roku.W latach poprzedzających I wojnę światową prawo do głosowania uzyskały również kobiety w Norwegii. W trakcie wojny prawo kobiet do głosowania uznały także Dania, Rosja, Niemcy i Polska. Kanada przyznała prawo głosu niektórym kobietom w 1917 roku; kobiety uzyskały prawo wyborcze na takich samych zasadach jak mężczyźni w 1920 roku, co oznaczało,
że mężczyźni i kobiety niektórych ras lub o określonym statusie byli wykluczeni z głosowania aż do 1960 roku, kiedy to osiągnięto powszechne prawo wyborcze dla dorosłych. Ustawa o reprezentacji ludu (Representation of the People Act) z 1918 roku przyznała prawo głosu brytyjskim kobietom powyżej 30. roku życia. Holenderki uzyskały bierne prawo wyborcze (możliwość kandydowania do parlamentu) po rewizji holenderskiej konstytucji w 1917 roku, a czynne prawo wyborcze (możliwość wybierania przedstawicieli) w 1919 roku.

Amerykanki uzyskały te prawa 26 sierpnia 1920 roku wraz z uchwaleniem 19. poprawki (ustawa o prawach wyborczych z 1965 roku zabezpieczyła prawa wyborcze dla mniejszości rasowych).Irlandki wywalczyły takie same prawa wyborcze jak mężczyźni
w konstytucji Wolnego Państwa Irlandzkiego w 1922 roku. W 1928 roku Brytyjki uzyskały prawo wyborcze na takich samych warunkach jak mężczyźni, czyli dla osób w wieku 21 lat i starszych. Prawo wyborcze dla kobiet w Turcji wprowadzono w 1930 roku w wyborach lokalnych oraz w 1934 roku w wyborach ogólnokrajowych.Do czasu, gdy Francuzki otrzymały prawo głosu w lipcu 1944 roku decyzją rządu na uchodźstwie Charles'a de Gaulle'a (wynikiem głosowania 51 za, 16 przeciw), Francja przez około dekadę była jedynym krajem zachodnim, który nie pozwalał kobietom na głosowanie przynajmniej w wyborach samorządowych.

XXI wiek

Jednym z najpóźniejszych przykładów uznania pełnych praw wyborczych kobiet w skali globalnej był Butan, gdzie proces ten sfinalizowano w 2008 roku. Zbiegło się to w czasie z historycznym wydarzeniem dla tego kraju – przeprowadzeniem pierwszych w dziejach Butanu powszechnych wyborów krajowych, co stanowiło kamień milowy w procesie demokratyzacji tego królestwa.Jeszcze później na radykalne zmiany zdecydowała się Arabia Saudyjska. Ówczesny król Abdullah, reagując
na narastającą falę krytyki zarówno na arenie wewnętrznej, jak i międzynarodowej, a także pod wpływem determinacji i aktywizmu lokalnych grup feministycznych, wydał dekret przyznający kobietom prawa polityczne.

W rezultacie, w wyborach lokalnych
w 2015 roku, Saudyjki po raz pierwszy w historii swojego kraju mogły nie tylko oddać głos, ale również osobiście ubiegać się
o urzędy publiczne. Był to przełomowy moment dla praw kobiet w tym regionie, kończący okres, w którym Arabia Saudyjska pozostawała jednym z ostatnich państw na świecie odmawiających kobietom udziału w procesie wyborczym.

Nasza szkoła wkracza do świata Erasmusa+. Dzięki finansowaniu z Unii Europejskiej wiosną 2026 roku 28 uczniów i 3 nauczycieli-opiekunów wyjadą do Grecji, by realizować projekt: „Od muru berlińskiego po równość kobiet – rozwijamy kompetencje cyfrowe i językowe analizując walkę o prawa człowieka w Europie”.

„Projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej. Wyrażone opinie i poglądy są wyłącznie osobistymi stanowiskami autorów i niekoniecznie odzwierciedlają stanowisko Unii Europejskiej lub podmiotu przyznającego wsparcie. Unia Europejska oraz podmiot udzielający dotacji nie ponoszą za nie odpowiedzialności”.
 
„The project is financed by the European Union. The opinions and views expressed are solely the personal views of the authors and do not necessarily reflect the position of the European Union or the entity granting support. The European Union and the grantor are not responsible for them.”
 
Projekt finansowany jest z funduszy Europejskich w ramach programu Erasmus+, sektor Edukacja szkolna (nr projektu: 2025-1-PL01-KA122-SCH-000333684).

© 2026 lowprzeworsku-mobility.pl